Recyclebare noodmatras voor festivals, vluchtelingen en rampenbestrijding

Na de meeste muziekfestivals lijkt het festivalterrein op een enorme vuilnisbelt vol achtergelaten kampeerspullen en kapotte luchtbedden. Ontwerper en ondernemer – en voormalig dj – Sam Ninaber van Eijben wilde daar verandering in brengen en ontwikkelde een volledig recyclebare oplossing voor noodluchtbedden. Tegenwoordig is het Rode Kruis een van de grootste afnemers, omdat niet alleen festivalbezoekers, maar ook vluchtelingen en andere ontheemden nu op dit matras slapen in noodopvang.

In 2018 werkte Sam mee aan de ontwikkeling van een duurzame festivaltent om de hoeveelheid afval na evenementen te verminderen. Festivalbezoekers waren niet erg geïnteresseerd in die oplossing. Tegelijkertijd merkte hij op dat een groot deel van de afvalberg bestond uit luchtbedden, vaak gemaakt van PVC en moeilijk te recyclen. Hij ontdekte dat jaarlijks zo’n tien miljoen mensen minstens één nacht op een festival doorbrengen en dat 20 tot 25 procent van hen kampeeruitrusting achterlaat die niet wordt gerecycled.

Sam besloot dat dit moest veranderen en stelde een duidelijk doel: een duurzaam festivalmatras creëren dat op relatief eenvoudige wijze kan worden gerecycled. “We zijn vanaf nul begonnen; er was niets op de markt. Al vrij snel beseften we dat een luchtbed de meest efficiënte optie zou zijn. Bij een luchtbed wordt het volume gevormd door lucht en heb je geen bedframe of poten nodig, wat het zeer effectief maakt. Het moet ook gemakkelijk en snel op te blazen zijn en het moet betaalbaar zijn. Zo kwamen we tot de technologie die we later hebben geoptimaliseerd. Het eerste idee ontstond toen we eens extra grote dozen ontvingen, gevuld met opgeblazen plastic kussens als beschermende verpakking. We gingen erop liggen en ze waren verrassend comfortabel. Dat was de basis van ons idee.”

De oprichting van OOMPH Industries en de Zzz-matras

Om dit idee tot leven te brengen, werd het bedrijf OOMPH Industries opgericht. De naam staat voor stijlvolle impact en praktische innovatie. De recyclebare luchtmatrassen kregen de naam Zzz, een directe verwijzing naar slaap en rust. De oprichters van OOMPH zijn van mening dat ondernemers, de jonge generatie en ontwerpers het voortouw moeten nemen om de wereld beter en duurzamer te maken. OOMPH benadert deze missie op een pragmatische manier: “We kunnen de wereld niet verbeteren zonder enige uitstoot. Daarom richten we ons op producten en situaties met de grootste impact op onze planeet en proberen we daar een positieve invloed op uit te oefenen. Als industrieel ontwerpers werken we nauw samen met fabrikanten om positieve verandering binnen de industrie mogelijk te maken. We lossen niet alles op, maar we helpen de transitie vooruit. We zoeken naar een betere manier, een beter materiaal en een betere productiemethode”, zegt Sam Ninaber van Eijben.

Statiegeldsysteem en grootschalige festivaltests

Sam en zijn collega’s gingen vervolgens op zoek naar producenten van het plastic kussenmateriaal dat de kern van de matras zou vormen. Ze voerden vele gesprekken met fabrikanten in heel Europa. “Wie bezit het intellectuele eigendom in deze sector? Hoe is het productieproces georganiseerd? Wat kunnen we claimen en hoe kunnen we onze technologie beschermen? Dat moesten we allemaal uitzoeken. Uiteindelijk vonden we een producent waarmee we een sterke band hadden, en samen zetten we de ontwikkeling voort. We werken vandaag de dag nog steeds samen met deze partner.”

Toen het product eenmaal klaar was, nam OOMPH contact op met organisatoren van grote festivals zoals Lowlands en Awakenings. Op deze evenementen werden kraampjes opgezet waar bezoekers het luchtbed als dienst konden huren, via een statiegeldsysteem. Na het festival brachten de bezoekers het matras terug, zodat het materiaal kon worden ingezameld en gerecycled. “We hadden zeker genoeg matrassen voor ons eerste festival. We konden geen kleine hoeveelheden folie bestellen, het materiaal waaruit de matrassen zijn gemaakt. De De minimale afname bedroeg 50 kilometer folie. Daar kun je heel wat matrassen van maken,” legt Sam uit.

Tijdens de eerste festivals waar de recyclebare matrassen werden verkocht, stonden Sam en zijn collega’s dag en nacht telefonisch paraat. Als er iets misging, kon het festivalteam onmiddellijk contact met hen opnemen. Ze kregen echter geen enkel telefoontje. “Toen wisten we dat we goed werk hadden verricht,” zegt Ninaber van Eijben.

De eerste versies van de matras waren carbonzwart, later lichtblauw met kleine gedrukte wolkjes, maar OOMPH is van die ontwerpen afgestapt. “Nu zijn ze allemaal donkerblauw, bijna paars. Wij vinden dit een rustgevende en neutrale kleur. We hebben uitgebreid onderzoek gedaan naar kleur, zowel vanuit het perspectief van de gebruikerservaring als vanuit het productieperspectief. We willen begrijpen hoe mensen reageren op verschillende kleuren en wat kleurpigmenten doen in het productieproces en in combinatie met andere componenten”, legt hij uit.

Europese innovatie en lokale toeleveringsketen

In de loop der tijd is het noodmatras voortdurend verfijnd en geoptimaliseerd. Vooral in de beginjaren waren de kwaliteitsverbeteringen aanzienlijk. “Daarom is het voor ons zo belangrijk om samen te werken met lokale partners die het foliemateriaal produceren. Wij geloven sterk in Europese innovatie. Door een fabrikant in de buurt te hebben, kunnen wij zeer snel reageren. De doorlooptijden zijn kort en wij hebben sterke en langdurige relaties opgebouwd. Een ander belangrijk voordeel is dat wij al onze partners binnen een dag kunnen bereiken. Als een leverancier of producent mij ’s ochtends belt omdat er iets mis is, kan ik nog voor het einde van de dienst ter plaatse zijn. Dankzij die snelheid kunnen wij kwaliteit en innovatie zeer nauwlettend in de gaten houden. “Als u elke keer naar China zou moeten vliegen, zou u het simpelweg niet doen”, zegt Sam.

Hij vervolgt: “Wij geven de voorkeur aan leveranciers in de regio, vooral omdat dit het gemakkelijker maakt om snel op te schalen wanneer de vraag toeneemt.” Wanneer de productie ver weg is gevestigd, kunnen goederen wekenlang op een schip liggen en moet de communicatie via videogesprekken plaatsvinden. Voor OOMPH werkt dit model niet goed. Lokale productie maakt samenwerking, kwaliteitscontrole en opschaling veel eenvoudiger.

De productie van de recyclebare matrassen vindt plaats op bestaande machines in fabrieken die ook andere producten maken, 24 uur per dag en het hele jaar door. Er is geen gespecialiseerde apparatuur nodig voor de Soku Minute Mattress en de Zzz-matras. “Hierdoor kunnen onze partners een zeer hoge output realiseren. We hebben duidelijke afspraken gemaakt dat als de vraag plotseling zeer groot wordt, we snel kunnen opschalen en grote hoeveelheden kunnen produceren. Tegelijkertijd proberen we altijd een aantal matrassen op voorraad te houden als buffer voor rampenbestrijding en noodsituaties,” legt Sam uit.

Van festivalmatras tot Soku Minute Mattress voor noodopvang

Tegenwoordig is de doelgroep voor OOMPH en de Soku Minute Mattress veel breder dan alleen festivalbezoekers. Gemeenten, noodhulporganisaties, luchthavens, opvangcentra, tijdelijke opvanglocaties en ziekenhuizen zijn belangrijke klanten geworden en vertegenwoordigen nu een groter aandeel in de vraag dan de festivalmarkt. Voor deze professionele klanten wordt de matras verkocht onder de naam Soku Minute Mattress, een noodmatras die zeer snel en in grote aantallen kan worden ingezet. Om deze organisaties te bereiken, neemt OOMPH regelmatig deel aan vakbeurzen om te achterhalen welke partijen geïnteresseerd zijn in innovatieve oplossingen voor noodbeddengoed.

“Het grote voordeel is dat we onze recyclebare matrassen uitgebreid hebben kunnen testen in de zware omstandigheden van muziekfestivals. Een festival is een zware omgeving voor elke luchtmatras: intensief gebruik, vuil en ruwe behandeling. In een ramp- of noodsituatie, waar matrassen nodig zijn voor getroffenen, heeft u geen ruimte om te experimenteren. Het product moet gewoon werken,” zegt Ninaber van Eijben.

Volgens hem heeft Soku momenteel nauwelijks directe concurrentie. Andere leveranciers bieden voornamelijk veldbedden en schuimmatrassen aan, die bij opslag en transport veel meer ruimte innemen dan de opblaasbare Soku Minute Mattress. „Veldbedden vergen bovendien meer handmatig werk bij het op- en afbouwen. Ook de opslag en logistiek zijn complexer. In noodsituaties is er vaak een tekort aan mankracht, opslagruimte en tijd. Dat zijn precies de factoren waarop onze noodmatrasoplossing het verschil kan maken, omdat wij zeer snel kunnen reageren en leveren”, legt hij uit.

De Soku Minute Mattress wordt geleverd met een speciaal ontwikkelde pomp die de matrassen automatisch en met zeer hoge snelheid vanaf de rol opblaast. Het Rode Kruis is inmiddels een van de grootste afnemers van deze noodbeddenoplossing. Vroeger waren voor het opzetten van slaapplaatsen een vrachtwagen en een team vrijwilligers nodig. Nu kan één persoon met een personenauto een groot aantal slaapplaatsen leveren en installeren. “Die persoon kan de situatie in zeer korte tijd menselijker en draaglijker maken. Het Rode Kruis houdt een eigen voorraad matrassen en opblaasapparaten aan. We staan altijd in nauw contact met onze klanten en bezoeken hen regelmatig voor gesprekken en feedback. Alleen door goed te luisteren kun je blijven innoveren,” zegt Sam.

Volgende stappen: meer impact en meer mensen van de grond

Gevraagd naar de volgende stap voor OOMPH en Soku, is Ninaber van Eijben duidelijk: “Groei. Meer impact creëren. Meer mensen van de grond krijgen met een veilig en comfortabel noodmatras. We verkopen momenteel wereldwijd en bouwen een distributie- en dealernetwerk op. De partners in dit netwerk zullen lokale klanten ondersteunen en inzicht hebben in lokale behoeften. Ze zullen ook feedback verzamelen over specifieke vereisten in elke regio. We kunnen al die behoeften niet zelf vanuit één centraal kantoor definiëren. Daarom willen we een netwerk dat precies weet wat klanten in elk gebied van onze producten verwachten. Daar werken we op dit moment heel hard aan.”

Wat betreft mogelijke nieuwe producten voor noodbeddengoed of tijdelijke opvang, houdt Sam het voorlopig liever discreet. “Als we een goed idee hebben, willen we niet het risico lopen dat we het intellectuele eigendom niet goed kunnen beschermen. In dat geval moeten we het project misschien annuleren. Er zijn veel factoren in productontwikkeling die tegen je kunnen werken, en we zijn bereid om onze lievelingen te schrappen als dat nodig is. We zullen dus pas over nieuwe concepten praten als ze echt klaar zijn,” concludeert hij.

Bron: Nuance nr. 37
Oorspronkelijke tekst in het Nederlands door: Mariëtte Baks
Fotografie: Erik de Brouwer