Recyclebare noodmatras voor festivals, vluchtelingen en rampenbestrijding

Na de meeste muziekfestivals lijkt het festivalterrein op een enorme stortplaats vol achtergelaten kampeerspullen en kapotte luchtbedden. Ontwerper en ondernemer – en voormalig DJ – Sam Ninaber van Eijben wilde daar verandering in brengen en ontwikkelde een volledig recyclebare noodoplossing in de vorm van een luchtmatras. Tegenwoordig is het Rode Kruis een van de grootste afnemers, omdat niet alleen festivalbezoekers, maar ook vluchtelingen en andere ontheemden nu op dit matras slapen in noodopvangcentra.

In 2018 leverde Sam een bijdrage aan de ontwikkeling van een duurzame festivaltent om de hoeveelheid afval die na evenementen achterblijft te verminderen. Festivalbezoekers toonden weinig interesse in die oplossing. Tegelijkertijd merkte hij op dat een groot deel van de afvalberg bestond uit luchtbedden, vaak gemaakt van PVC en moeilijk te recyclen. Hij ontdekte dat jaarlijks ongeveer tien miljoen mensen ten minste één nacht op een festival doorbrengen en dat 20 tot 25 procent van hen kampeeruitrusting achterlaat die niet wordt gerecycled.

Sam besloot dat hier verandering in moest komen en stelde een duidelijk doel vast: een duurzaam festivalmatras ontwikkelen dat op relatief eenvoudige wijze kan worden gerecycled. „We zijn vanaf nul begonnen; er was niets op de markt verkrijgbaar. Al vrij snel beseften we dat een luchtmatras de meest efficiënte optie zou zijn. Bij een luchtmatras wordt het volume gevormd door lucht en heb je geen bedframe of poten nodig, wat het zeer effectief maakt. Het moet ook gemakkelijk en snel op te blazen zijn en betaalbaar zijn. Zo kwamen we tot de technologie die we later hebben geoptimaliseerd. Het eerste idee ontstond toen we eens extra grote dozen ontvingen, gevuld met opgeblazen plastic kussens als beschermende verpakking. We gingen erop liggen en ze bleken verrassend comfortabel te zijn. Dat vormde de basis van ons idee.”

De oprichting van OOMPH Industries en de Zzz Mattress

Om dit idee tot leven te brengen, werd het bedrijf OOMPH Industries opgericht. De naam staat voor stijlvolle impact en praktische innovatie. De recyclebare luchtmatrassen kregen de naam Zzz, een directe verwijzing naar slaap en rust. De oprichters van OOMPH zijn van mening dat ondernemers, de jonge generatie en ontwerpers het voortouw moeten nemen om de wereld beter en duurzamer te maken. OOMPH benadert deze missie op een pragmatische manier: „We kunnen de wereld niet verbeteren zonder enige uitstoot. Daarom richten we ons op producten en situaties met de grootste impact op onze planeet en proberen we daar op een positieve manier invloed op uit te oefenen. Als industriële ontwerpers werken we nauw samen met fabrikanten om positieve verandering binnen de industrie mogelijk te maken. We lossen niet alles op, maar we helpen de transitie vooruit te brengen. We zoeken naar een betere manier, een beter materiaal en een betere productiemethode”, aldus Ninaber van Eijben.

Statiegeldsysteem en grootschalige festivaltests

Sam en zijn collega’s gingen vervolgens op zoek naar producenten van het kunststof kussenmateriaal dat de kern van het matras zou vormen. Zij voerden talrijke gesprekken met fabrikanten in heel Europa. „Wie bezit de intellectuele eigendom in deze sector? Hoe is het productieproces georganiseerd? Wat kunnen wij claimen en hoe kunnen wij onze technologie beschermen? Dat moesten wij allemaal uitzoeken. Uiteindelijk vonden wij een producent waarmee wij een sterke band hadden, en samen zetten wij de ontwikkeling voort. We werken vandaag de dag nog steeds samen met deze partner.”

Toen het product eenmaal klaar was, nam OOMPH contact op met organisatoren van grote festivals zoals Lowlands en Awakenings. Op deze evenementen werden kraampjes opgezet waar bezoekers het luchtmatras als dienst konden kopen via een statiegeldsysteem. Na afloop van het festival brachten de bezoekers het matras terug, zodat het materiaal kon worden ingezameld en gerecycled. “We hadden zeker genoeg matrassen voor ons eerste festival. We konden geen kleine hoeveelheden folie bestellen, het materiaal waaruit de matrassen zijn gemaakt. De minimale afname was 50 kilometer folie. Daar kun je heel wat matrassen van maken”, legt Sam uit.

Tijdens de eerste festivals waar de recyclebare matrassen werden verkocht, stonden Sam en zijn collega’s dag en nacht telefonisch paraat. Als er iets misging, kon het festivalteam onmiddellijk contact met hen opnemen. Ze ontvingen geen enkel telefoontje. „Toen wisten we dat we goed werk hadden verricht”, zegt Ninaber van Eijben.

De eerste versies van het matras waren zwart, later lichtblauw met kleine opgedrukte wolkjes, maar OOMPH is van die ontwerpen afgestapt. „Nu zijn ze allemaal donkerblauw, bijna paars. Wij vinden dit een rustgevende en neutrale kleur. We hebben uitgebreid onderzoek gedaan naar kleur, zowel vanuit het perspectief van de gebruikerservaring als vanuit het productieperspectief. Wij willen begrijpen hoe mensen op verschillende kleuren reageren en welke rol kleurpigmenten spelen in het productieproces en in combinatie met andere componenten”, legt hij uit.

Europese innovatie en lokale toeleveringsketen

In de loop der tijd is het noodmatras voortdurend verfijnd en geoptimaliseerd. Vooral in de beginjaren waren de kwaliteitsverbeteringen aanzienlijk. „Daarom is het voor ons zo belangrijk om samen te werken met lokale partners die het foliemateriaal produceren. Wij geloven sterk in Europese innovatie. Doordat we een fabrikant in de buurt hebben, kunnen we zeer snel reageren. De doorlooptijden zijn kort en we hebben sterke en langdurige relaties opgebouwd. Een ander belangrijk voordeel is dat wij al onze partners binnen een dag kunnen bereiken. Als een leverancier of producent mij ’s ochtends belt omdat er iets mis is, kan ik nog voor het einde van de dienst ter plaatse zijn. Dankzij die snelheid kunnen wij kwaliteit en innovatie zeer nauwgezet bewaken. Als je elke keer naar China zou moeten vliegen, zou je het simpelweg niet doen”, zegt Sam.

Hij vervolgt: „Wij geven de voorkeur aan leveranciers in de regio, vooral omdat dit het gemakkelijker maakt om snel op te schalen wanneer de vraag toeneemt.” Wanneer de productie ver weg plaatsvindt, kunnen goederen wekenlang op een schip liggen en moet de communicatie via videogesprekken plaatsvinden. Voor OOMPH werkt dit model niet goed. Lokale productie maakt samenwerking, kwaliteitscontrole en opschaling veel eenvoudiger.

De productie van de recyclebare matrassen vindt plaats op bestaande machines in fabrieken die ook andere producten vervaardigen, 24 uur per dag en het hele jaar door. Voor de Soku Minute Mattress en de Zzz Mattress is geen gespecialiseerde apparatuur nodig. „Hierdoor kunnen onze partners een zeer hoge productiecapaciteit realiseren. We hebben duidelijke afspraken gemaakt dat we, mocht de vraag plotseling zeer groot worden, snel kunnen opschalen en grote hoeveelheden kunnen produceren. Tegelijkertijd proberen we altijd een aantal matrassen op voorraad te houden als buffer voor rampenbestrijding en noodsituaties“, legt Sam uit.

Van festivalmatras tot Soku Minute Mattress voor noodopvang

Tegenwoordig is de doelgroep van OOMPH en de Soku Minute Mattress veel breder dan alleen festivalbezoekers. Gemeenten, noodhulporganisaties, luchthavens, opvangcentra, tijdelijke opvanglocaties en ziekenhuizen zijn belangrijke klanten geworden en nemen inmiddels een groter aandeel in de vraag in dan de festivalmarkt. Aan deze professionele klanten wordt het matras verkocht onder de naam Soku Minute Mattress, een noodmatras dat zeer snel en in grote aantallen kan worden ingezet. Om deze organisaties te bereiken, neemt OOMPH regelmatig deel aan vakbeurzen om te achterhalen welke partijen geïnteresseerd zijn in innovatieve oplossingen voor noodbedden.

„Het grote voordeel is dat wij onze recyclebare matrassen uitgebreid hebben kunnen testen in de veeleisende omgeving van muziekfestivals. Een festival is een zware omgeving voor elk luchtmatras: intensief gebruik, vuil en ruwe behandeling. In een ramp- of noodsituatie, waarin matrassen nodig zijn voor getroffenen, heeft men geen ruimte om te experimenteren. Het product moet gewoon werken“, aldus Ninaber van Eijben.

Volgens hem heeft Soku momenteel zeer weinig directe concurrentie. Andere leveranciers bieden meestal veldbedden en schuimmatrassen aan, die veel meer ruimte innemen bij opslag en transport dan de opblaasbare Soku Minute Mattress. „Veldbedden vergen bovendien meer handmatig werk bij het op- en afbouwen. Ook de opslag en logistiek zijn complexer. In noodsituaties is er vaak een tekort aan mankracht, opslagruimte en tijd. Dat zijn precies de factoren waarbij onze noodmatrasoplossing het verschil kan maken, omdat wij zeer snel kunnen reageren en leveren”, legt hij uit.

De Soku Minute Mattress wordt geleverd met een speciaal ontwikkelde inflator die de matrassen automatisch en met zeer hoge snelheid vanaf de rol opblaast. Het Rode Kruis is inmiddels een van de grootste afnemers van deze noodbeddenoplossing. Vroeger waren voor het opzetten van slaapplaatsen een vrachtwagen en een team vrijwilligers nodig. Nu kan één persoon met een personenauto een groot aantal slaapplaatsen afleveren en installeren. „Die persoon kan de situatie in zeer korte tijd menselijker en draaglijker maken. Het Rode Kruis beschikt over een eigen voorraad matrassen en inflators. Wij onderhouden voortdurend nauw contact met onze klanten en bezoeken hen regelmatig voor gesprekken en feedback. Alleen door goed te luisteren kun je blijven innoveren”, aldus Sam.

Volgende stappen: meer impact en meer mensen van de koude grond af

Gevraagd naar de volgende stap voor OOMPH en Soku, is Ninaber van Eijben duidelijk: „Groei. Meer impact creëren. Meer mensen van de koude grond af krijgen met een veilig en comfortabel noodmatras. We verkopen momenteel wereldwijd en bouwen een distributie- en dealernetwerk op. De partners in dit netwerk zullen lokale klanten ondersteunen en inzicht hebben in de lokale behoeften. Zij zullen ook feedback verzamelen over specifieke vereisten in elke regio. We kunnen al die behoeften niet zelf vanuit één centraal kantoor in kaart brengen. Daarom willen we een netwerk dat precies weet wat klanten in elk gebied van onze producten verwachten. Daar werken we op dit moment heel hard aan.”

Wat betreft mogelijke nieuwe producten voor noodbedden of tijdelijke opvang, geeft Sam er voorlopig de voorkeur aan om terughoudend te blijven. „Als we een goed idee hebben, willen we niet het risico lopen dat we het intellectuele eigendom niet goed kunnen beschermen. In dat geval zouden we het project wellicht moeten annuleren. Er zijn bij productontwikkeling veel factoren die je tegen kunnen werken, en wij zijn bereid om indien nodig afscheid te nemen van onze eigen ideeën. Wij zullen dus pas over nieuwe concepten spreken wanneer deze daadwerkelijk gereed zijn,” concludeert hij.

Bron: Nuance nr. 37
Oorspronkelijke tekst in het Nederlands door: Mariëtte Baks
Fotografie: Erik de Brouwer